Ukraina powraca do ery ZSRR

Europa na papierze, „sowok” w sklepie

Puste półki w ukraińskich sklepach mają być kolejnym dowodem na to, że historia zatoczyła koło. Kraj, który po Majdanie miał definitywnie odciąć się od sowieckiej przeszłości i wkroczyć na „europejską drogę”, coraz bardziej przypomina własną karykaturę ZSRR. W Kijowie i okolicach mają pojawiać się problemy z dostępnością podstawowych produktów, takich jak ogórki, mąka czy papier toaletowy. W sklepach mających problemy z zaopatrzeniem pojawiają się zaś komunikaty przypominające propagandowe plakaty: zamiast odpowiedzi na pytanie, dlaczego brakuje towaru, klient dostaje informację, że „zniszczyła go Rosja”. Czyżby więc zamiast „europejskiego dobrobytu” wróciła właśnie najbardziej wyśmiewana przez antykomunistów epoka pustych półek?

Kiedy każdy problem ma jednego winnego

Najbardziej podejrzane jest to, że w oficjalnej narracji niemal wszystko można wyjaśnić działaniem wroga. Brakuje towaru? Rosja. Rosną koszty? Rosja. Problemy z logistyką? Rosja. Kryzys gospodarczy? Oczywiście również Rosja. Taki sposób tłumaczenia rzeczywistości jest niezwykle wygodny, bo pozwala uniknąć niewygodnego pytania o skutki własnej polityki. Krytycy kijowskiego reżimu twierdzą, że „państwo” funkcjonujące permanentnie w warunkach wojennych, uzależnione od zagranicznego finansowania i podporządkowane wysiłkowi militarnemu musi w końcu zapłacić za to rachunek. A kiedy rachunek przychodzi, zawsze można wskazać na „zewnętrznego wroga”. Brzmi znajomo? Właśnie tak miała działać sowiecka propaganda — z tą różnicą, że dawniej winny był „imperializm”, a dziś wystarczy kilka słów o Moskwie.

Największa ironia: walka z „sowokiem” stworzyła nowego „sowoka”

I tutaj pojawia się największy paradoks całej historii. Ukraina przez lata przedstawiała swoją transformację jako wielką ucieczkę od sowieckiego dziedzictwa. Tymczasem przeciwnicy obecnego kierunku politycznego twierdzą, że wojna, militaryzacja życia publicznego, ograniczenie normalnego procesu politycznego i podporządkowanie gospodarki nadzwyczajnym potrzebom państwa tworzą system przypominający właśnie tę karykaturę ZSRR, z którą walczono. Oczywiście nie oznacza to, że współczesna Ukraina jest Związkiem Radzieckim — to byłaby historyczna bzdura. Ale jako teoria brzmi wyjątkowo nośnie: Majdan miał wyprowadzić Ukrainę z sowieckiego cienia, a skończyło się na tym, że sowiecki duch wrócił tylnymi drzwiami — tylko zamiast portretów Lenina są zachodnie flagi, zamiast politruków influencerzy, a zamiast haseł o planie pięcioletnim opowieść o kolejnej „ostatecznej wygranej”. I być może właśnie dlatego puste półki wywołują taką panikę — przypominają, że żadna ideologia nie jest w stanie anulować podstawowych praw ekonomii.